Een reis door geschiedenis, herinnering en het hart in Tirana, Albanië

De Balkan is niet zomaar een plek op de kaart. Het is een diep bekken van beschaving waar herinnering, geloof en menselijke waarden in elkaar zijn geweven. Tussen 17 en 19 april 2026 bracht mijn weg mij naar de hoofdstad Tirana, en die stad voelde als een levende samenvatting van dat bekken. Wat een korte reis had moeten zijn, werd een lange afrekening met geschiedenis en cultuur.

Het hart van de stad is het Skanderbegplein, aangelegd rond het standbeeld van Skanderbeg, die staat voor de Albanese geest van onafhankelijkheid. De bouwlagen hier, van de Ottomaanse tijd tot in de moderne eeuw, laten zien dat verleden en toekomst naast elkaar kunnen staan.

Een van de belangrijkste getuigen van dat historische weefsel is de Et’hem Beymoskee. Dit sierlijke gebouw uit de achttiende eeuw bleef zelfs overeind in de communistische jaren (1944 tot 1991), toen godsdienst verboden was, en werd daarmee een symbool van het geloof zelf. De fijne versieringen op de muren leven nog altijd voort als een elegante weerspiegeling van Ottomaanse esthetiek op de Balkan.

In de recente geschiedenis van Albanië was het bezoek van wijlen Turgut Özal aan de Et’hem Beymoskee in februari 1993 een symbolische stap naar het herstel van historische en culturele banden die waren doorgesneden.

Een ander sterk symbool van de stad is de Namazgahmoskee. Opnieuw verrezen na de overgang naar democratie die op het communisme volgde, is zij niet alleen een gebedshuis maar ook een tastbare uitdrukking van de hartsbanden die van Anatolië tot de Balkan reiken en van een cultuur van samenleven. Zij is gebouwd met giften van de mensen uit Anatolië, als een daad van trouw tussen vrienden. Met haar binnenplaats en bijgebouwen brengt zij duizenden mensen samen, en laat zij mensen van verschillende identiteiten elkaar in hetzelfde gebed ontmoeten.

Wat de traditie van kennis en geleerdheid na de onafhankelijkheid van Albanië betreft, was de medrese van Tirana een van de meest betekenisvolle haltes van de reis. In 1991 na het communisme heropend onder de naam “Haxhi Mahmud Dashi”, is zij ondanks grote moeilijkheden gegroeid en uitgegroeid tot een instelling die modern en religieus onderwijs samenbrengt. Met ongeveer 350 leerlingen is zij nu een belangrijk centrum van kennis dat de toekomst van de Albanese moslimgemeenschap vormgeeft.

Het levende gezicht van de stad voel je in de wijk Pazari i Ri. In deze gerestaureerde markt is de warmte van de Albanese keuken niet te missen. Vooral Albanese köfte proeven voelt als het aanraken van een van de diepste momenten van een cultuur. De traditionele shëndetlie staat voor natuurlijkheid en overvloed, terwijl de Albanese koffie die erbij wordt geserveerd een cultureel element is dat de deur naar het gesprek opent, de tijd vertraagt en gastvrijheid in haar eenvoudigste en diepste vorm laat zien.

Dat verschillende geloven, culturen en manieren van leven in deze stad naast elkaar kunnen bestaan, springt eruit als een van de waardevolste maatschappelijke eigenschappen van de Balkan. Moskee en kerk, modern en traditioneel, die in dezelfde stad in harmonie leven: het laat zien dat een cultuur van samenleven nog volop in leven is.

Deze reis door Tirana brengt ook iets in herinnering wat te denken geeft. In het treingesprek dat Bediüzzaman opnam in zijn Damascus-preek, geschreven tijdens zijn reizen door Roemelië in 1911, stelde hij een vraag die vandaag niets van haar betekenis heeft verloren: “Wat is sterker, de ijver voor het geloof of de ijver voor de natie?”

Die vraag hoort niet bij één tijdperk alleen, maar is de gedeelde zorg van elke samenleving die uit vele identiteiten bestaat. De sociale harmonie die je in Tirana waarneemt, kan gelezen worden als een antwoord dat daar in de praktijk is gegeven. Hier wordt in alle stilte een manier van leven geleefd waarin verschil rijkdom oplevert in plaats van conflict.

In de wereld van vandaag is Epoka Universiteit in Tirana een van de belangrijkste dragers van deze culturele en historische banden. Geïnspireerd door liefde, respect en het ideaal om mensen te laten leven, valt zij op door een benadering die de mens centraal stelt en op dialoog is gebouwd.

In drie dagen bleek de hoofdstad Tirana veel meer te zijn dan een stad die je bezoekt. Het is een levende plaats van herinnering waar geschiedenis, geloof, cultuur en menselijke verhoudingen in elkaar overlopen.

Wat aan het eind van de reis blijft hangen, is een diepe overdenking van wat mens-zijn betekent, en een hoop op samenleven. De Balkan blijft een van de plaatsen waar de eenvoudigste antwoorden worden gegeven op de oudste vragen van de mensheid: hoe leven wij samen, hoe herinneren wij ons, en hoe blijven wij mens?

Beschavingen leven voort door de bruggen die mensen in hun hart bouwen. En op de Balkan blijft Albanië een van de plaatsen waar die bruggen het mooist zijn gebouwd.

Wat die bruggen overeind houdt, is het begrip van liefde, respect en gastvrijheid dat diep in de Albanese cultuur geworteld is. Vanuit dat begrip brengen deze streken harten dichter bij elkaar. Je bezoekt ze niet alleen: je voelt ze en je herinnert ze, en ze blijven een plaats houden in hoofd en hart als een landschap van het hart.