Wereldvoedseldag, het Ubuntu-denken en een voorbeeld van solidariteit in Oeganda

Droogte en hongersnood raken ook de levenshoop van mensen, hun gevoel van zekerheid en wat zij van de toekomst verwachten. Wat een gezin doormaakt wanneer het geen voedsel kan bereiken, is niet alleen een basisbehoefte die onvervuld blijft; het is een menselijke kwestie die raakt aan de menselijke waardigheid, aan de ontwikkeling van kinderen en aan de strijd van gezinnen om het vol te houden. In zulke tijden is het zien van de nood van een ander, het delen van zijn verdriet en het nemen van verantwoordelijkheid naar vermogen wat onze gedeelde menselijkheid van ons vraagt.

Ik wil de voedselhulp in de Oegandese regio Karamoja graag delen als een concreet voorbeeld hiervan, en daarmee ook dit werk van gedeeld geweten dat vanuit het Ubuntu-denken tot stand kwam, bij de betekenis van 16 oktober, “Wereldvoedseldag”.

De humanitaire hulp die tussen 12 en 15 september 2026 door de Nile Humanitarian Development Agency (NHDA), met steun van Embrace Relief dat vanuit de Verenigde Staten werkt, in de nederzettingen Moroto, Kaabong en Amudat in de Oegandese regio Karamoja 1.240 gezinnen bereikte, liet zien dat mensen die in verschillende delen van de wereld leven elkaar kunnen vinden rond een gedeelde verantwoordelijkheid.

Zoals het Afrikaanse Ubuntu-denken het verwoordt: “Ik ben omdat wij zijn.” Die benadering maakte dat wij de strijd tegen honger niet alleen als het uitdelen van voedsel zagen, maar als de verantwoordelijkheid om de menselijke waardigheid te beschermen en niemand alleen te laten.

Wereldvoedseldag: honger, een zaak van de hele mensheid

Elk jaar op 16 oktober herinnert Wereldvoedseldag ons eraan dat toegang tot voedsel niet alleen een economische kwestie of een kwestie van humanitaire hulp is; zij hangt rechtstreeks samen met mensenrechten, maatschappelijke rechtvaardigheid en duurzame ontwikkeling.

Deze dag, die onder leiding van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) op de agenda kwam, is een oproep tot gedeelde verantwoordelijkheid voor een toekomst waarin iedereen ter wereld voldoende, veilig en voedzaam voedsel kan bereiken. [1]

Dat de tafels in het ene deel van de wereld steeds rijker worden terwijl gezinnen in een ander deel moeite hebben hun dagelijks eten te vinden, is een van de wezenlijke tegenstrijdigheden waar de mensheid voor staat. Honger laat zich niet verklaren door het ontbreken van voedsel alleen. Droogte, de gevolgen van klimaatverandering, armoede, conflicten, productieverliezen en ongelijkheid in de toegang tot voedsel bepalen de levensomstandigheden van mensen diepgaand. Daarom betekent de strijd tegen honger niet alleen voedsel bij mensen in nood krijgen, maar ook de voorwaarden versterken waaronder mensen hun eigen leven kunnen voortzetten.

Doel 2 - Geen honger, een van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties, wil een einde maken aan honger, voedselzekerheid bereiken, de voeding verbeteren en duurzame landbouw bevorderen. [2] Dat doel legt verantwoordelijkheid bij een brede kring, van staten tot internationale organisaties, van maatschappelijke organisaties tot lokale gemeenschappen. Toch krijgen wereldwijde doelen hun werkelijke betekenis pas wanneer zij weerklank vinden in het dagelijks leven van mensen.

De regio Karamoja in het noordoosten van Oeganda kampt al lange tijd met droogte en met druk op de bronnen van bestaan. Onvoldoende regenval, schade aan de landbouwproductie en de schade die plagen aan de gewassen toebrengen, maken het voor gezinnen in de regio nog moeilijker om voedsel te bereiken.

Volgens informatie uit het veld heeft een periode van meer dan negen maanden met te weinig regen, samen met de verliezen in de landbouw, het voor veel huishoudens moeilijk gemaakt in hun basisbehoeften te voorzien. Onder deze omstandigheden kunnen kwetsbare groepen zoals kinderen, ouderen, gezinnen met leden met een beperking en zwangere en borstvoeding gevende vrouwen zwaarder worden getroffen door de gevolgen van voedselonzekerheid. Bij crises van deze aard is de vraag niet alleen wat een gezin die dag zal eten. De ontwikkeling van ondervoede kinderen, de gezondheid van gezinnen, hun kansen op onderwijs en werk, zelfs de hoop van gemeenschappen op de toekomst, worden er allemaal door geraakt. Wat er in Karamoja gebeurt, laat opnieuw zien waarom de wereldwijde doelen die op Wereldvoedseldag worden uitgesproken ertoe doen.

Hulp die 1.240 gezinnen in Karamoja bereikte

Volgens het veldrapport van de Nile Humanitarian Development Agency (NHDA) is er voedselhulp en niet-voedselhulp uitgedeeld in de nederzettingen Moroto, Kaabong en Amudat in de Oegandese regio Karamoja. Bij dit werk heeft NHDA, de lokale uitvoerende organisatie, samengewerkt met het Bureau van de Premier van Oeganda (Office of the Prime Minister, OPM), met lokale overheden, gemeenschapsleiders en vrijwilligers. [3]

De aantallen huishoudens die werden bereikt waren als volgt: Moroto 500, Kaabong 370 en Amudat 370, in totaal 1.240 gezinnen die een voedselpakket ontvingen.

Volgens het rapport van de organisatie zijn 16,7 ton verrijkte Manna Pack-rijst, 6 ton suiker en 1.200 kledingstukken uitgedeeld. Elke vertegenwoordiger van een huishouden zou 13,3 kg rijst, 4 kg suiker en twee sets kleding hebben ontvangen. Bij het stellen van prioriteiten is er volgens het rapport op gelet dat huishoudens die voor ouderen zorgen, huishoudens met mensen met een beperking en huishoudens met zwangere of borstvoeding gevende vrouwen en met kinderen die risico op ondervoeding lopen, voorrang kregen. [3]

Het zou niet juist zijn te zeggen dat de uitgedeelde hulp alle noden in de regio heeft gelenigd. Wat hier telt, is evenzeer hoe de hulp is georganiseerd als hoeveel voedsel er is bezorgd. Wanneer internationale steun, lokale kennis, de afstemming tussen overheidsinstellingen en de inzet van vrijwilligers samenkomen, bereikt hulp gemakkelijker de mensen die haar nodig hebben.

Ubuntu: “Ik ben omdat wij zijn - I Am Because We Are”

Om dit werk in Karamoja te begrijpen, kunnen wij kijken naar Ubuntu, een van de diepgewortelde denktradities van Afrika.

Ubuntu, dat in verschillende samenlevingen en talen op uiteenlopende manieren wordt uitgelegd, is een opvatting die de identiteit en de menselijkheid van een mens plaatst binnen de verhoudingen die hij met anderen aangaat. In deze benadering is de mens geen individu dat op zichzelf bestaat; hij ontwikkelt zijn menselijkheid binnen verhoudingen, wederzijdse verantwoordelijkheden en solidariteit met anderen. [4][6]

Ubuntu is minder een mooie uitspraak of een filosofisch idee dan het overbrengen van dat idee naar het dagelijks leven. Wanneer wij het hulpwerk in Karamoja vanuit deze hoek bekijken, zien wij verschillende kanten van Ubuntu.

Ten eerste, dat de ene mens de andere ziet. Gezinnen die door droogte en voedseltekort in moeilijkheden zijn geraakt, zijn niet louter cijfers in een statistiek. Achter elk cijfer gaan een gezin schuil, de toekomst van een kind, de zorg van een moeder en mensen die hun leven proberen voort te zetten.

Ten tweede, het delen van verantwoordelijkheid. De steun van Embrace Relief, het werk ter plaatse, de afstemming tussen overheidsinstellingen en de inzet van vrijwilligers laten zien dat verschillende partijen elkaar rond een gemeenschappelijk doel kunnen vinden. Elk van deze partijen beschikt over andere middelen, en toch kunnen zij samen optrekken om in een elementaire menselijke behoefte te voorzien.

Ten derde, dat lokale gemeenschappen serieus worden genomen. Hulp mag zich niet beperken tot van buiten gestuurde goederen. In het rapport van NHDA staat dat lokale leiders de informatie over het bereiden van de Manna Pack-producten in het Karimojong hebben doorgegeven. Dat detail laat zien hoe belangrijk het is dat hulp wordt aangeboden met oog voor de eigen taal en de lokale omstandigheden van de gemeenschap.

Ten vierde, het beschermen van de menselijke waardigheid. Wie mensen die hulp ontvangen alleen omschrijft als behoeftigen, kan hun wil, hun ervaring en hun rol in de samenleving over het hoofd zien. Het Ubuntu-denken nodigt ons juist uit de mens niet te zien als een voorwerp dat afhankelijk is van het mededogen van anderen, maar als een even waardevol deel van het gedeelde leven.

In dit opzicht kan Ubuntu worden gelezen als een gedachte die de afstand tussen wie geeft en wie ontvangt verkleint. Een samenleving die vandaag de middelen heeft, kan antwoorden op de noden van een andere samenleving. Morgen kunnen de omstandigheden veranderen; wie vandaag steun biedt, kan zelf steun nodig hebben. Solidariteit berust erop dat mensen elkaars menselijkheid erkennen.

In noodsituaties is het uitdelen van voedsel van levensbelang. Wanneer mensen oog in oog staan met honger, kan spreken over oplossingen voor de lange termijn niet in de plaats komen van het vervullen van de behoefte van die dag. Eerst moet er eten op tafel kunnen komen. Toch mag duurzame humanitaire hulp niet blijven staan bij het antwoord op de acute nood. Ook het versterken van de mogelijkheden die blijvende toegang tot voedsel verzekeren, is belangrijk.

Binnen dit kader springen drie dimensies in het oog:

• Noodhulp: op tijd antwoorden op de basisbehoeften van gezinnen die met voedselonzekerheid leven.
• Lokale capaciteit: het vermogen van lokale organisaties, gemeenschappen en overheidsinstellingen versterken om noden vast te stellen, middelen af te stemmen en op crises te reageren.
• Weerbaarheid op lange termijn: werken aan oplossingen zoals het ondersteunen van de landbouwproductie, het verbeteren van de toegang tot water, het verzekeren van goede voedingsomstandigheden en het verbreden van de bronnen van bestaan.

Daarom gaat het doel Geen honger van de Verenigde Naties niet alleen over het uitdelen van voedsel, maar behandelt het voedselzekerheid, goede voeding en duurzame landbouw in samenhang. [2]

Ook de rol van maatschappelijke organisaties verdient hier aandacht. Het maatschappelijk middenveld hoeft niet in de plaats te treden van overheidsinstellingen of internationale organisaties. Het kan bruggen slaan tussen verschillende partijen, bijdragen aan het zichtbaar maken van lokale noden en het mensen gemakkelijker maken elkaar rond een gedeelde verantwoordelijkheid te vinden. Natuurlijk is het effect van hulpwerk niet af te lezen aan het aantal bereikte mensen alleen. Ook of de hulp aansluit bij de noden, of de verdeling rechtvaardig is, in hoeverre lokale gemeenschappen bij het proces worden betrokken en of de steun doorloopt, moet worden gewogen.

Van wereldwijde doelen naar lokale solidariteit; Wereldvoedseldag is een gelegenheid om opnieuw na te denken over de verhouding tussen doelen die wereldwijd worden gesteld en werk dat lokaal wordt verricht. Het doel Geen honger van de Verenigde Naties biedt een wereldwijd kader. Maar dat doel wordt alleen bereikt wanneer de noden van lokale gemeenschappen worden begrepen en verschillende instellingen samenwerken.

In het voorbeeld van Karamoja kwamen internationale steun, lokale uitvoeringscapaciteit in Oeganda en afstemming met overheidsinstellingen samen. Deze samenwerking laat zien dat wereldwijde solidariteit pas concrete resultaten oplevert wanneer zij aansluit bij lokale noden.

Het is ook van belang dat werk van deze aard zichtbaar wordt voor een breed publiek. Honger en armoede komen immers vaak alleen op momenten van crisis op de agenda, terwijl de strijd ertegen langdurige aandacht en verantwoordelijkheid vraagt. De aandacht van mensen vestigen op noden in verre streken, de uitwisseling van kennis tussen samenlevingen vergroten en een cultuur van solidariteit versterken, horen bij humanitair werk als een onmisbaar onderdeel.

Hier wordt de betekenis van Wereldvoedseldag duidelijk. Wereldwijde doelen mogen geen woorden blijven die op internationale bijeenkomsten worden uitgesproken; zij moeten werk worden dat weerklank vindt in het leven van lokale gemeenschappen.

Op Wereldvoedseldag kunnen wij onszelf deze vraag stellen: hoe ver van ons eigen leven staat de honger van mensen die in een ander deel van de wereld wonen?

Misschien heeft het antwoord te maken met hoe wij menselijkheid omschrijven.

Als wij menselijkheid beperkt zien tot ons eigen gezin, onze eigen omgeving of ons eigen land, kan het leed elders in de wereld ons ver blijven. Maar als wij menselijkheid opvatten als een gedeeld veld van verantwoordelijkheid, worden ook noden in andere streken een zaak van ons geweten.

Juist op dit punt krijgen de woorden van Ubuntu, “ik ben omdat wij zijn”, betekenis. Het leven van een ander waarderen is de waarde van het gedeelde leven beschermen. Gevoelig zijn voor de honger van een ander is ook onze eigen menselijkheid beschermen. Want de strijd tegen honger is niet alleen de maag van een ander vullen; zij voedt ook onze wil om samen te leven, ons gedeelde geweten en de betekenis van mens zijn.

Bronnen

1. FAO - World Food Day. Informatie over het doel van Wereldvoedseldag en over wereldwijd werk aan voedselzekerheid. https://www.fao.org/world-food-day/en/
2. United Nations - Sustainable Development Goal 2: Zero Hunger. Doelstellingen voor het beëindigen van honger, voedselzekerheid, betere voeding en duurzame landbouw. https://sdgs.un.org/goals/goal2
3. Nile Humanitarian Development Agency (NHDA). Veldrapport over de humanitaire hulpverlening die tussen 12 en 15 september 2026 in de regio Karamoja plaatsvond. Deze bron berust op het gedeelde rapport.
4. UNESCO - “I Am Because You Are.” Over het Ubuntu-denken en de verhouding van de mens tot anderen. https://www.unesco.org/en/articles/i-am-because-you-are-0
5. RELX SDG Resource Centre - World Food Day. Evenementen en bronnen rond Wereldvoedseldag en de duurzame ontwikkelingsdoelen. https://sdgresources.relx.com/events/world-food-day
6. Metz, Thaddeus. “In Defence of Ubuntu.” Studies in Philosophy and Education 30 (2011): 321-341. Academische studie over de ethische en filosofische grondslagen van Ubuntu. https://doi.org/10.1007/s11217-011-9267-2