Een bezoek aan vluchtelingennederzetting Nakivale, Oeganda

Volgens cijfers uit 2022 van de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties (UNHCR) is het aantal mensen dat wereldwijd gedwongen zijn huis moest verlaten de 100 miljoen gepasseerd.

Op 9 februari 2022 bezocht ik, samen met medewerkers van de humanitaire stichting “Nile Humanitarian Development Agency” die in Oeganda werkt, een nederzetting waar 138.000 vluchtelingen wonen. Aan de muur van het kantoor voor sociale bijstand las ik een motto, één zin die alles zei: “Verloren hoop herstellen en levens veranderen…”

Voor een stichting die humanitair werk doet in Oeganda was het bijna een huiswerkopdracht om deze nederzetting eerst te leren kennen en met onze partners uit te zoeken wat er gedaan kon worden.

Vluchtelingennederzetting Nakivale, Oeganda

Zij werd opgericht in 1958 en in 1960 formeel erkend door de Oegandese regering. Het is de op zeven na grootste vluchtelingennederzetting ter wereld. Zij ligt ongeveer 200 km van de hoofdstad Kampala. De nederzetting beslaat ongeveer 184 vierkante kilometer met glooiende heuvels, vruchtbare akkers, een meer en vele beken. Geografisch is zij verdeeld in drie bestuurlijke zones: Base Camp, Juru en Rubondo. Verspreid over die drie zones liggen 79 afzonderlijke dorpen. De mensen hier komen uit de Democratische Republiek Congo, Burundi, Somalië, Rwanda, Ethiopië, Soedan en Eritrea. In juni 2022 bood zij onderdak aan in totaal 138.140 vluchtelingen. Hoewel de bevolking zeer gemengd is, is de meerderheid van de vluchtelingen in de nederzetting Congolees, en er zijn vele culturen en groepen uit verschillende landen. Vluchtelingennederzetting Nakivale ligt in het district Isingiro in het zuiden van Oeganda, dicht bij de Tanzaniaanse grens. Het is de oudste vluchtelingennederzetting van Afrika.

Leven en bestuur in vluchtelingennederzetting Nakivale

Zij wordt bestuurd door het Office of the Prime Minister (OPM) van de Oegandese regering. Zij wordt formeel vertegenwoordigd door leden die gekozen zijn uit de vluchtelingenbevolking in de drie zones. Dit bestuur dient twee jaar, met verkiezingen om de twee jaar. Het is een leiderschapsstructuur van vluchtelingen die het OPM helpt vluchtelingen op dorpsniveau te besturen. Elke vluchtelingenraad bestaat uit 10 leden. De voorzitter die het dorp bestuurt, wordt bijgestaan door een plaatsvervanger, meestal een vrouw.

Er zijn verder een algemeen secretaris, een secretaris voor veiligheid, een secretaris voor vrouwenzaken, een jeugdsecretaris, een secretaris voor bijzonder kwetsbare personen, een secretaris voor onderwijs, een secretaris voor hygiëne en sanitaire voorzieningen, en een penningmeester. De steun aan bestaansmiddelen in de nederzetting wordt ondersteund door de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties (UNHCR).

Projecten die zelfredzaamheid aanmoedigen worden in de nederzetting uitgevoerd met hulp van internationale organisaties, en die zijn grotendeels op landbouw gebaseerd.

Institutioneel werk in nederzetting Nakivale

• Bestuur, coördinatie en veiligheid: Office of the Prime Minister (OPM)
• Bescherming: Humanitarian Assistance and Disaster Relief
• Gemeenschapsdiensten: Humanitarian Assistance and Disaster Relief
• Onderwijs: Windle Trust Uganda (WTU)
• Gezondheid en voeding: Medical Teams International (MTI)
• Water en sanitaire voorzieningen: Humanitarian Assistance and Disaster Relief
• Bestaansmiddelen en milieu: Wereldvoedselprogramma
• Onderdak en logistiek: African Initiatives for Relief and Development (AIRD)
• Promotie van vluchtelingenkunstenaars, jongeren en vrouwen: WAKATI Foundation (WF)

Ondersteunende organisaties

• Volwassenenonderwijs en jeugdleiderschap: Finnish Refugee Council (FRC)
• Talenten van jongeren aanmoedigen en opbouwen: WAKATI Foundation (WF)
• Kinderbescherming en monitoring: Uganda Red Cross Society (URCS)
• Psychosociale begeleiding: Tutapona Community
• Diensten en sport: Right To Play

Werkterreinen in de nederzetting

Bescherming: De beschermingssector in vluchtelingennederzetting Nakivale houdt zich bezig met het versterken van de bescherming tegen misdaad, het terugdringen of beëindigen van willekeurige detentie, het voorkomen van seksueel en gendergerelateerd geweld (SGBV), en het bieden van kinderbescherming aan alleenstaande minderjarigen.

Steun voor duurzame oplossingen wordt gegeven via voorlichtingscampagnes, “go and see, come and tell”-bezoeken, en het vaststellen van individuele beschermingsdossiers voor hervestiging en vrijwillige terugkeer, zoals het begeleiden van terugkerende konvooien.

Gemeenschapsdiensten: Deze steun omvat de uitdeling van niet-voedselartikelen, de bouw van onderdak voor mensen met bijzondere behoeften, en psychosociale steun aan vluchtelingen in kwetsbare omstandigheden. Tot de ondersteunde kwetsbare groepen behoren ouderen, mensen met een beperking, alleenstaande ouders, alleenstaande en gescheiden kinderen, evenals andere mannen, vrouwen in risicosituaties, mensen met medische aandoeningen, kinderen in risicosituaties, en vrouwen en kinderen in het algemeen.

Tegelijk is er gemeenschapswerk zoals watervoorziening en wegonderhoud binnen de capaciteitsopbouw van vluchtelingenleiders. Onderwijs: Nakivale heeft 9 basisscholen en 27 centra voor vroege kinderontwikkeling, naast 1 middelbare school en 1 vakschool.

Windle Trust Uganda (WTU) voert ook het door Duitsland gefinancierde DAFI-beurzenprogramma uit, dat hoger onderwijs ondersteunt. Kinderen met bijzondere onderwijsbehoeften worden ondersteund op 2 scholen buiten de nederzetting.

Het Vocational Training Centre (VTC) biedt vaardigheidstraining aan asielzoekers, vluchtelingen en Oegandese burgers, en geeft hun de vaardigheden die nodig zijn voor werk in de informele sector en voor kleinschalig ondernemerschap. Er is ook een Community Technology Access (CTA) Centre, bestaande uit een leslokaal en een internetcafé, waar deelnemers zich inschrijven voor en les krijgen in basiscomputervaardigheden. Daarnaast verzorgt de Finnish Refugee Council (FRC) alfabetisering voor volwassenen.

Gezondheid: De gezondheidszorg omvat poliklinische diensten, vaccinatie, en activiteiten in de gemeenschap zoals mobilisatie en systeemversterking voor voorlichting en prenatale zorg (ANC). Nakivale heeft 4 gezondheidsvoorzieningen (niveau II, III en IV H/C). De belangrijkste verwijspunten zijn Mbarara RRH in de dichtstbijzijnde stad en Rwekubo H/C IV. MTI ondersteunt voorlichting over hiv/aids, andere besmettelijke ziekten, gezondheidscampagnes en capaciteitsopbouw voor gezondheidswerkers in de gemeenschap. Ook zijn er maatregelen genomen rond de gezondheid van moeder en kind. De meest voorkomende ziekten in de nederzetting zijn malaria en luchtweginfecties.

Rond de nederzetting wonen naar schatting meer dan 35.000 mensen die rechtstreeks profiteren van de programma’s voor water, onderwijs, gezondheid en voeding. De Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties (UNHCR) en de Oegandese regering voeren ook deelprojecten uit met uitvoerende partners zoals Windle International Uganda, die sociale diensten voor onderwijs leveren.

Vluchtelingen in Nakivale gebruiken zowel grondwater, via boorgaten en ondiepe putten, als water dat uit het Nakivalemeer wordt opgepompt en gezuiverd in een van de 3 waterinstallaties van de nederzetting (Base Camp, Misiera en Kabazaana). Er zijn 50 waterpompen en 318 tappunten in de nederzetting. In het droge seizoen wordt water per vrachtwagen naar scholen en gezondheidscentra gebracht, en in het natte seizoen wordt regenwater gebruikt.

Bestaansmiddelen en milieu in de nederzetting: De belangrijkste activiteiten zijn de teelt van voedselgewassen, waaronder het kweken van paddenstoelen thuis, de verwerking van gewassen na de oogst, vooral van maïs, veehouderij, kleine bedrijfjes en ambachtelijke vaardigheden zoals kleermaken, zeep maken, bakken en handwerk waaronder het maken van slippers. Er wordt houtskool geproduceerd en er worden kookbananen geteeld. De WAKATI Foundation, een organisatie geleid door vluchtelingen, voert in de nederzetting gemeenschapswerk uit rond de productie van energiezuinige kooktoestellen. Om dat werk te ondersteunen hebben de vluchtelingen die ervan profiteren zich in groepen en verenigingen georganiseerd. Er worden bomen geplant en er wordt voorlichting gegeven over energiebesparing, om natuurbehoud te stimuleren en ontbossing tegen te gaan.

Vestiging in Nakivale: Er worden oplossingen gevonden door blijvende woonomstandigheden te creëren naar gelang de duur van het verblijf van vluchtelingen.

Kunnen wij hoop zijn voor de mensen in deze vluchtelingennederzetting?